90’lar nostaljisi, Türk toplumunun sığınmayı en sevdiği limanlardan biridir. Nerede o eski bayramlar, nerede o eski aşklar ve elbette… Nerede o eski 90’lar popu? CD’lerin yeni yeni lüks sayıldığı, kaset sarma kalemlerinin elden ele gezdiği, tek bir televizyon kanalındaki müzik listelerinin hayat memat meselesi olduğu o yıllar.
Peki, bu büyü gerçekten saf bir yetenek patlamasından mı ibaretti? Yoksa kusursuz kurgulanmış, tek merkezden yönetilen bir “müzik oligarşisinin” eseri miydi?
Gelin, bugün dokunulmazlık zırhıyla korunan o meşhur “90’lar pop kürsüsüne” biraz yakından, sektörel ve ezber bozan bir tonda bakalım.
Kurumsal Okullaşma mı, Müzikal Monopol mü?
90’lı yıllarda müzik yapmak da, o müziği kitlelere ulaştırmak da bugünkü gibi tek tıkla hallolan bir mesele değildi. Dijital platformlar yoktu, bağımsız dağıtım ağları yoktu, sosyal medya henüz icat edilmemişti. Unkapanı’nın rutubetli koridorlarından geçmeyen, dönemin ana akım medyasının ve sektörü elinde tutan birkaç “büyük figürün” onayını almayan hiç kimsenin evlerimize misafir olma şansı yoktu.
İşte tam bu kısıtlı imkanlar ikliminde, dönemin güçlü prodüktörleri ve zirvedeki figürleri zekice bir hamleyle çeşmenin tam başını tuttular.
Sistem basit ama son derece tıkır tıkır işleyen bir fabrikasyon üzerine kuruluydu:
-
Vokalistlik ve Mutfak Müessesesi: Sektöre girmek isteyen genç ve parlak yetenekler, önce o zirvedeki figürlerin tornasından, geri vokalinden veya mutfağından geçmek zorundaydı.
-
Sözde “Ön Açma” İllüzyonu: Bu isimlerin parlatılması, dışarıdan bakıldığında bir “okul” veya “anaç/babacan bir destek” gibi görünüyordu. Oysa madalyonun arkasında, suyun akış yönünü tamamen kendi ekolüne doğru çeviren bir deha vardı.
-
Suyun Akışını Kendine Yönlendirmek: Sektörün tepe noktasındakiler, piyasayı kendi yetiştirdikleri isimlerle domine ettiler. Kimin hangi şarkıyı söyleyeceğine, kimin hangi imajla çıkacağına, hatta kimin kiminle müzikal ortaklık kuracağına kadar karar veren bir nevi “görünmez el” oldular.
Kendi mutfağında pişenleri piyasaya sürerken, bu kapalı çemberin dışındaki bağımsız rakiplerin önünü kesmek, onları ana akım medyanın ve dağıtım ağlarının dışına itmek hiç de zor değildi. Tekelleşme, 90’lar popunun altın kuralıydı. Sektörel güç, eldeki devasa telif ve medya bağlantılarıyla birleşince, adeta yıkılmaz müzik imparatorlukları kuruldu. Biat edenler parlatıldı; bu feodal çemberin dışına çıkmaya çalışan, sisteme kafa tutan veya o tekel lehine kurulan dengeleri tehdit eden isimler ise birer birer sistemin dışına itildi, görünmez ambargolarla eritildi.
Gerçek şu ki: İmkanların kısıtlı olduğu, alternatif kanalların bulunmadığı bir dönemde dağıtım ağını ve üretim mekanizmasını elinde tutan güç, kuralları tek başına koyar. O dönemlerin “kralı” veya “kraliçesi” olmak, sadece saf yetenekle değil, bu oligarşik yapıyı ve dağıtım tekelini doğru yönetmekle ilgiliydi.
“Hadi Gel, Aynı Başarıyı Günümüzde Sağla Bakalım!”
Şimdi takvimi günümüze saralım.
Bugün Unkapanı barajları yıkıldı. Çeşmenin başını tutan o devasa vanalar pas tuttu. Artık bir müzisyeninin keşfedilmesi, adını duyurması veya kitlelere ulaşması için bir “müzik baronunun” evindeki o meşhur koltuğa oturup yıllarca vokalistlik yapmasına, rüştünü ispatlamasına gerek yok. Evindeki odasında, ucuz bir mikrofon ve laptopla harikalar yaratan, şarkısını doğrudan dijital platformlara yükleyip bir gecede bağımsızca milyonlara ulaşan bir nesil var.
İşte tam bu noktada geçmişin o mutlak otoritelerine sormak gerekiyor: Sahi, o çok övülen, arkasına dönemin tekelci yapısını alan o büyük unvanlar, bugünün demokratik, çok sesli ve sınırsız müzik ikliminde de aynı rahatlıkla kazanılabilir miydi?
Bugün ne arkana alabileceğin tekelci bir medya gücü var ne de rakiplerinin önünü kesebileceğin kaset dağıtım ağları. Bugün dinleyici acımasız, içerik üretimi sınırsız ve algoritma tamamen performansa dayalı. Şarkın iyiyse, samimiyse varsın; kötüyse ertesi gün unutulursun. Kimsenin bir “müzik otoritesinin” referansına, el vermesine ihtiyacı yok.
Günümüzün hiyerarşiyi reddeden bağımsız dünyasında, geçmişin o “vokalistlerin önünü açma” adı altındaki tekelleşme ve alan kapatma taktikleri sökmez. Bugün o çeşmenin başında tek bir zümre oturmuyor; su yüz binlerce farklı bağımsız mecradan gürül gürül akıyor.
Neticede…
Geçmişin o büyük şarkılarına, o dönemlerin kattığı renklere ve müzikal üretimlere kimse çamur atamaz; o hak teslim edilmeli. Ancak o dönemin şartlarında kurulan bu “müzikal monopolü” de görmezden gelerek tarihe sadece romantik bir masal gibi bakamayız.
Zirvede tek kalmak; rekabetin bastırıldığı, alternatiflerin ana akım medya eliyle susturulduğu bir eko-sistemde çok daha kolaydı. Asıl mesele, herkesin elinde bir mikrofonun ve eşit dağıtım imkanının olduğu bu dijital arenada o tahtı inşa edebilmekte.
O yüzden, geçmişin konforlu tekelciliğine sığınarak “büyüklük” taslayan sisteme sormak hakkımız: Gel, aynı başarıyı hiçbir gücün arkanda olmadığı, kuralları tek başına senin koyamadığın bugünün dünyasında sağla bakalım. Görelim, o eski tahtlar gerçekten yıkılmaz yeteneklerden mi yapılmıştı, yoksa dönemin kısıtlı imkanlarının getirdiği birer alan kapatma stratejisi miydi?
Artık Çeşme Herkesin: Sözleri Bana Ait Yeni Şarkım Yayında!
Günün sonunda dijital devrim, müzik yapmayı hiç olmadığı kadar demokratikleştirdi ve kolaylaştırdı. Artık konservatuvar duvarlarına çarpmanıza, nota bilmenize ya da derin bir müzik teorisi bilgisine sahip olmanıza gerek yok; günümüz teknolojisi sayesinde evindeki bilgisayarın başına oturan herkes, o çok büyütülen pek çok 90’lar şarkısından çok daha estetik, çok daha kaliteli ve ruhu olan müzikler üretebiliyor. Ben de bu dijital özgürlük çağının imkanlarını arkama aldım ve tamamen kendi imzamı taşıyan bir projeyle karşınızdayım. Bestesinden altyapısına kadar modern teknolojinin tüm enstrümanlarını harmanladığım, sözleri ise tamamen bana ait olan yeni şarkımı sizlerle paylaşıyorum. Sektörün eski tekellerine ve sahte kraliçelerine inat; bağımsız, samimi ve tamamen özgür bir üretimin sesine kulak vermek için aşağıdaki bağlantıdan yeni çalışmamı dinleyebilirsiniz!
